Zihin Açıcı Kitap Önerileri: Odaklanma Gücünüzü Zirveye Taşıyacak 6 Başucu Eseri

Vladimir Putin'in Ermenistan'a "İhtiyaç yoksa askeri üssümüzü yarın toplayıp gideriz" çıkışı yapması, Erivan-Moskova hattındaki en sert kırılmayı temsil ediyor. 1995 yılından bu yana Ermenistan'ın Türkiye ve İran sınırlarını koruyan Gyumri'deki 102. Rus Askeri Üssü, yaklaşık 5 bin Rus askerine ve gelişmiş hava savunma sistemlerine ev sahipliği yapıyor. Paşinyan'ın bu rest karşısında "İtiraz etmeyiz" yanıtını vermesi, Kafkasya'daki 30 yıllık Rus askeri mevcudiyetinin resmen sonunu getirebilecek bir süreci başlattı.

Paşinyan yönetiminin Avrupa Birliği'ne entegrasyon sürecini hızlandırma kararı alması üzerine Moskova, Erivan'dan jeopolitik yönünü açıkça belirlemesini istedi. Ermenistan Parlamentosu'nun 2024 yılı içinde AB üyeliği referandumunu masaya yatırması, ülkenin Avrasya Ekonomik Birliği'nden (AEB) fiilen kopma riskini doğurdu. Bu Batı odaklı stratejik dönüş, Ermenistan’ın Rusya’ya olan derin ekonomik ve ticari bağımlılığı göz önüne alındığında ülkeyi ciddi bir enerji ve ticaret kriziyle yüz yüze bırakabilir.

Paşinyan’ın Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) zirvelerini boykot etmesi ve üyelik yükümlülüklerini dondurması ittifaktaki çatlağı geri dönülemez noktaya getirdi. 2022'deki sınır çatışmalarında KGAÖ'nün Erivan'ın çağrılarına rağmen askeri müdahalede bulunmaması, Ermenistan kamuoyunda örgütün güvenilirliğini tamamen yitirmesine yol açmıştı. Ermenistan'ın örgütle olan bağlarını koparması, Moskova'nın Eski Sovyet coğrafyasındaki güvenlik mimarisinde devasa bir gedik açıyor.

2020 ve 2023 Karabağ operasyonlarında Rus barış gücü birliklerinin müdahalesiz kalması, Paşinyan'ın Moskova'ya olan tüm güvenini kaybetmesine neden oldu. Bakü'nün Karabağ'da kontrolü tamamen sağlamasının ardından Erivan, onlarca yıldır sürdürdüğü tek taraflı Rus güvenlik garantörlüğünün işe yaramadığını resmen ilan etti. Bu durum, Ermenistan'ın güvenlik mimarisini Rusya yerine Fransa, Hindistan ve ABD gibi alternatif aktörlerle yeniden inşa etme kararlılığını pekiştirdi.

Erivan'ın Rus Federal Güvenlik Servisi (FSB) sınır muhafızlarını Zvartnots Havalimanı ve ülke sınırlarından çıkarma kararı alması diplomatik gerilimi tırmandırdı. Moskova ile 1992'de imzalanan anlaşma uyarınca yıllardır Ermenistan sınırlarını koruyan Rus personeli, kademeli olarak görev yerlerinden tahliye ediliyor. Sınır kontrolünün tamamen Ermenistan'a geçmesi, Zengezur Koridoru projesinde Rus denetimini reddeden Paşinyan'ın elini güçlendirirken Moskova'nın bölgedeki istihbarat hakimiyetini daraltıyor.

Rusya ile yaşanan bu tarihi kopuş, Kafkasya’da Batı, Türkiye, Azerbaycan ve İran'ı kapsayan yeni bir jeopolitik denklem yaratıyor. Paşinyan bir yandan Türkiye ve Azerbaycan ile barış anlaşması imzalayarak bölgedeki izolasyonunu kırmaya, diğer yandan Batı garantörlüğü kazanmaya çalışıyor. Rusya'nın denklemden çekilmesi durumunda oluşacak otorite boşluğunun nasıl dolacağı, önümüzdeki dönemin en kritik küresel güvenlik sorusu haline geliyor.