En İyi Varoluşçu Filmler: İnsan Varlığının Sınırlarında Gezinen 5 Kült Başyapıt

Gunnar Fischer'ın yüksek kontrastlı siyah-beyaz görüntü yönetimiyle biçimlenen film, Orta Çağ veba salgınını modern insanın nükleer çağdaki yok oluş korkusunun bir aynasına dönüştürür. Tanrı'nın sessizliği karşısında şövalye Antonius Block’un Azrail ile kıyı kayalıklarında tutuştuğu satranç müsabakası, varoluşsal çaresizliğin en somut sinematografik tezahürüdür. İzlerken gösterişli satranç sahnelerinden ziyade, şövalyenin gezgin hokkabazlarla taze çilek ve süt paylaştığı o kısacık şefkat anındaki dinginliğe odaklanmak gerekir.

Antonioni, karaktere hizmet eden geleneksel dramaturjiyi tamamen reddederek bedenleri volkanik ada peyzajlarının ve modernist mimarinin boşlukları içinde eriten kadrajlar kurgular. Bir kadının ıssız adada ansızın kayboluşuyla başlayan hikaye, geleneksel bir polisiye gizem yerine burjuvazinin duyusal uyuşukluğunu ve duygusal yabancılaşmasını odağına alır. Filmin bir kayıp vakasını çözmesini beklemek yerine, kayboluşun ardından geride kalanların yaşadığı ahlaki ve zihinsel aşınmayı seyretmek en doğru yaklaşım olacaktır.

Sepya tonlarındaki endüstriyel yıkıntı alanlarından 'Bölge'nin yosun tutmuş yeşil doğasına geçiş yapan Tarkovsky, sinematik zamanı hiper-gerçek bir ayine çeviren uzun ve hipnotik kaydırma çekimleriyle bir başyapıt sunar. İnsanlığın en gizli arzularının gerçekleştiği söylenen odaya yapılan yolculuk, inancını yitirmiş modern bireyin kendi zihnindeki tekinsiz koridorlarla yüzleşmesidir. Drenaj borularından akan su sesleri eşliğinde ilerleyen raylı araba sahnesindeki o uzun sessizliğin ritmine kendinizi bütünüyle bırakmalısınız.

Sabit kamera açılarıyla ev içi rutinleri hiçbir kurgusal kesme yapmadan gerçek zamanlı kaydeden Akerman, kadın varoluşunun yapısal kapana kısılmışlığını radikal bir dille işler. Ev hanımı Jeanne'ın patates soymasından akşam yemeği hazırlığına uzanan tekrarlara dayalı hayatı, düzenin ufak bir aksamayla dağılması sonucu sarsıcı bir klostrofobiye dönüşür. Klasik sinemadaki aksiyon sahnelerinden ziyade, köfte harcının ritminin bozulduğu o tek bir anın yarattığı gerilime dikkat kesilmek gerekir.

Takashi Shimura'nın hayat verdiği bürokrat Kanji Watanabe'nin kanser teşhisi sonrası yaşadığı içsel kırılma, Kurosawa'nın anlatıyı tam ortadan ikiye bölen cesur kurgusal yapısıyla ölümsüzleşir. İhtirasını yitirmiş bir memurun ölümle yüzleştiği an hayatına otantik bir anlam katma çabası, bürokratik mekanizmanın soğukluğuna karşı bireysel varoluşun zaferini simgeler. Karlı bir kış gecesinde parktaki salıncakta mırıldanılan şarkı sahnesi izleyiciyi duygusal olarak sarsarken, hikayenin ikinci yarısındaki cenaze evinde geçen çok sesli anlatı yapısını dikkatle takip etmek icap eder.