Vatandaşlık Maaşı: Ankara'nın Sosyal Güvenlik Aritmetiğini Değiştiren 5 Perde Arkası Detay

Sistem herkesin cebine koşulsuz para koyan klasik bir temel gelir deneyi değil. Model, hanedeki kişi başına düşen geliri net asgari ücretin üçte birinin (yaklaşık 5.667 TL) altında kalan aileleri doğrudan koruma kalkanına almayı hedefliyor. İşin aslı, sabit bir maaş dağıtılmayacak; belirlenen taban gelir seviyesi ile ailenin fiili geliri arasındaki fark Hazine tarafından tamamlanacak. Geliri 3 bin lira eksik kalana 3 bin, 1.500 lira eksik kalana 1.500 lira ödenecek. Bu ince mühendislik, sosyal yardımları tek tip ödemeden çıkarıp haneye özel esnek bir bütçe desteğine dönüştürüyor.

Başvuru formundaki beyan devri fiilen sona eriyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın devreye soktuğu Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru sahibini 28 farklı kamu kurumunun veri tabanında aynı saniyede tarıyor. Tapu kayıtları, banka mevduat hareketleri, trafik tescil verileri ve SGK dökümleri tek ekranda birleşiyor. Pratikte bu durum, kağıt üstünde geliri olmayan ancak kayıt dışı zenginliği bulunan kesimlerin elenmesi demek. Filtreler o kadar sıkı örüldü ki, sistem en ufak lüks harcama hareketinde dosyayı askıya alacak şekilde kurgulandı.

Ekonomi yönetiminin en büyük kabusu, yardım alan kitlenin iş gücü piyasasından tamamen çekilmesiydi. Formül netleştirildi. Hanede çalışabilecek durumda olan bireyler doğrudan İŞKUR profiliyle eşleştirilecek. Masadaki taslağa göre, kurumun sunduğu geçerli bir iş teklifini veya mesleki eğitim programını haklı gerekçe olmadan reddedenlerin hanesine bağlanan destek kademeli olarak kesilecek. Arka plandaki hesap ise çok net: Sosyal yardımı bir yaşam tarzına değil, kalıcı istihdama geçiş için geçici bir rampaya dönüştürmek.

İlk ödemenin tüm ülkeye aynı anda yapılması mali açıdan riskli bulundu. Bu yüzden kademeli geçiş seçildi. Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksinde alt sıralarda yer alan öncelikli pilot illerde sistem önce test edilecek, saha verileri toplandıktan sonra büyükşehirlere yayılacak. Orta Vadeli Program (OVP) projeksiyonlarına paralel ilerleyen takvim, bütçe yükünü zamana yaymayı amaçlıyor. Pilot bölgedeki haneler nakit akışını doğrudan Aile Kart mekanizması üzerinden çekecek ve harcamaların temel gıda ve eğitim gibi alanlara kanalize edilmesi teşvik edilecek.

Sosyal desteklerin kapsamı genişletilirken Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın katı harcama disipliniyle nasıl uzlaşılacağı kritik bir dönüm noktasıydı. Çözüm, dağınık sosyal yardım kalemlerinin tek çatı altında tasfiye edilmesinde bulundu. Farklı bakanlıklar ve vakıflar üzerinden yürütülen onlarca küçük çaplı ayni ve nakdi yardım, yeni 'vatandaşlık maaşı' havuzuna aktarılarak konsolide ediliyor. İsrafı önlemeyi hedefleyen bu konsolidasyon, devletin toplam sosyal yardım faturasını kontrol altında tutarken hanelere ulaşan net kaynağın reel etkisini büyütmeyi amaçlıyor.