Evrenin En Eski Çığlığı: 10,6 Milyar Işık Yılı Öteden Gelen Hızlı Radyo Patlamasının 5 Perde Arkası

Her şey Parkes Radyo Teleskobu'nun arşiv kayıtlarını tarayan Duncan Lorimer ve öğrencisi David Narkevic'in gözüne çarpan 5 milisaniyelik bir sinyalle başladı. O dönem bilim dünyası bunun bir ölçüm hatası veya mikrodalga fırın paraziti olduğunu savunarak bulguyu ciddiye almadı. İşin aslı, kaydedilen sinyalin dağılma ölçümü galaksimizin çok ötesini işaret ediyordu; nitekim aradan geçen yıllar Lorimer'ı haklı çıkardı ve bugün 'FRB' dediğimiz kozmik bilmece literatüre resmen girdi.

Son yakalanan patlama, evren henüz sadece birkaç milyar yaşındayken, galaksilerin ilk kez çarpışıp şekillendiği 'kozmik öğle' evresinden kopup geldi. Akılalmaz bir mesafe bu. Sinyal yola çıktığında Dünya ve Güneş Sistemi ortalıkta yoktu; sadece ilkel gaz bulutları ve dev yıldız mezarlıkları mevcuttu. Avustralya'daki ASKAP teleskobu gibi devasa dizilimlerin yakaladığı bu tekil parıltı, evrenin genişleme hızını doğrudan ölçmek için elimizdeki en eski zaman kapsülü haline geldi.

Bu sinyallerin yaydığı enerji akıllara durgunluk veren bir boyutta. Bir hızlı radyo patlaması, yalnızca bir milisaniyede Güneş'in onlarca günde ürettiği enerjiyi uzay boşluğuna fırlatıyor. Astrofizikçi Brian Metzger ve ekibinin öne sürdüğü en güçlü senaryo ise manyetarlar: Trilyonlarca Gauss manyetik alana sahip, kendi içine çökmüş nötron yıldızları. Kabuklarında meydana gelen devasa 'yıldız depremleri', bu akılalmaz radyo parlamalarını tetikleyen yegane doğal makine olarak görülüyor.

Patlamanın asıl değeri nereden geldiğinden ziyade, geçerken neyin içinden geçtiğinde gizli. Evrendeki atomların yaklaşık yarısı, galaksiler arası boşlukta aşırı seyrek bir gaz halinde saklanıyordu ve bugüne kadar hiçbir teleskop bunları göremiyordu. FRB dalgaları bu seyrek plazmanın içinden geçerken frekanslarına göre gecikmeye uğruyor; Jean-Pierre Macquart'ın geliştirdiği bu teknik sayesinde astrofizikçiler, evrenin eksik baryomik maddesini sonunda tek tek saymayı başardı.

Sinyalin tespit edilmesiyle birlikte sosyal medyada ve popüler kültürde Tarık Suresi'ndeki 'gece çakan, delen yıldız' benzetmeleri yeniden alevlendi. İnsan zihni, 10 milyar yıl öncesinden gelen bu sağır edici kozmik fısıltıyı kendi kültürel ve metafizik koordinatlarına oturtmak istiyor. Pratik düzlemde astrofizikçiler bu benzetmeleri bilimsel bir kanıt değil, insanın bilinmeyene karşı duyduğu kadim hayretin doğal bir refleksi olarak yorumluyor; bilimin sınırları zorlandıkça mitoloji ve inanç her zaman sahneye çıkıyor.