Kayseri'den Ankara'ya 'Çift Bordro' Anatomisi: Sayıştay'ın Usulsüz Ödeme Raporundan 5 Perde Arkası

Sistem kağıt üzerinde kusursuz görünüyordu. Kayseri Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki üst düzey yöneticilerin, asli memuriyet maaşlarının yanı sıra belediyeye bağlı anonim şirketlerin yönetim kurullarından da düzenli ödeme aldığı Sayıştay denetçilerinin çapraz kontrolleriyle belgelendi. İşin aslı, yerel yönetimlerde iştirakler uzun süredir bürokrat maaşlarını katlama havuzu olarak kullanılıyor; fakat raporda altı çizilen tablo, yasal tavanı ve tek görev sınırını çoktan aşmış bir gelir transferi mekanizmasını işaret ediyor. Bu tespit, bürokrasinin kendi içinde kurduğu dokunulmazlık zırhının Sayıştay duvarına çarptığı ilk büyük çatlak oldu.

Kanun koyucu sınırları net çizmişti. 375 sayılı KHK gereğince kamu görevlilerinin birden fazla görevden dolayı ek ödeme alması katı şartlara bağlanmışken, denetim raporu bu kuralın nasıl ustalıkla baypas edildiğini açığa çıkardı. Danışmanlık ücretleri, komisyon payları ve huzur hakkı kalemleri peş peşe eklenerek tek bir ismin eline geçen aylık gelir katlanarak büyüdü. Pratikte bu durum, kamu kaynağının halka hizmet üretmek yerine dar bir bürokratik kadronun şahsi hesaplarına usulsüz akıtılması anlamına geliyor.

Denetim masasında kaçış yolu kalmadı. Sayıştay uzmanları, belediye ana bordroları ile iştiraklerin banka dekontlarını aynı veri havuzunda eşleştirdiğinde aynı isimlerin birden fazla kasadan eşzamanlı beslendiği somut rakamlarla listelendi. Arka plandaki hesap ise gayet basitti: Her bir iştirakin ayrı bir özel hukuk tüzel kişiliği olmasının ardına saklanıp kamu denetimi radarına takılmamak. Ancak bu bürokratik manevra, hazırlanan hacimli raporla birlikte doğrudan bir 'kamu zararı' dosyasına dönüştü.

Savunma mekanizması şaşırtmadı. Usulsüz mükerrer ödemelerle kayıtlara geçen yönetim kanadı, ilk refleks olarak söz konusu işlemlerin geçmişten gelen bir teamül ve mevzuat boşluğu olduğunu savundu. Oysa Sayıştay raporundaki tavizsiz dil bu argümanı doğrudan çürüttü; zira hukukun açık emrinin teamülle esnetilemeyeceği Sayıştay içtihatlarının en temel kuralıydı. Belediye koridorlarında başlayan tedirginlik, hangi üst düzey bürokratın hangi kurul üyeliğinden feragat etmek zorunda kalacağına dair sessiz bir iç krizi tetikledi.

Asıl hesaplaşma şimdi başlıyor. Sayıştay'ın tespit ettiği usulsüz ödeme kalemleri, bugüne kadar fazladan aktarılan meblağların yasal faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilmesi sürecini resmen açtı. Farkı şu: İşin hukuki sorumluluğunda yalnızca parayı alanlar değil, o ödeme emirlerinin altına imza atan harcama yetkilileri de doğrudan zimmet riskiyle karşı karşıya. Kayseri’deki bu denetim hamlesi, Türkiye genelindeki belediye iştiraklerinde yıllardır uygulanan çift dikiş maaş modelinin geleceğini sarsacak güçlü bir emsal yarattı.