Ermenistan - Türkiye Hattında Kritik Viraj: 9 Yıllık Buzları Eriten Satranç Tahtasının 5 Perde Arkası

Tam dokuz yıldır Türkiye topraklarında resmi düzeyde bir Ermenistan etkinliği görülmemişti. Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) temsilciliğinin İstanbul'da düzenlediği bağımsızlık resepsiyonu, bu yüzden sıradan bir protokol buluşması değil. Dışişleri Bakan Yardımcısı Berris Ekinci'nin bizzat katılarak 'tam normalleşme' vurgusu yapması, Ankara'nın artık süreci vitrin diplomasisinden pratik sahaya indirdiğini gösteriyor. Masadaki asıl ağırlık, salondaki nezaket cümlelerinden ziyade iki başkentin ilk kez bu kadar net bir zaman çizelgesiyle yan yana gelmesiydi.

Zaman daralıyor, taraflar farkında. Ermenistan Parlamentosu Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan’ın 'Biz hazırız, Türkiye siyasi irade gösterirse yarın sabah sınır açılır' çıkışı, doğrudan müzakere masasının nabzını yansıtıyor. Eski Washington Büyükelçisi Serdar Kılıç ile Rubinyan arasında süren doğrudan temaslar, araya üçüncü ülkeleri sokmadan yürütülen en uzun soluklu diyalog kanalına dönüştü. İşin aslı, Erivan tarafı iç politikadaki milliyetçi baskıyı hafifletmek için Ankara'dan hızlı ve görünür bir sınır adımı bekliyor.

Sınır kapılarında sadece pasaport kontrolü yapılmaz; jeopolitik test edilir. Iğdır ile Ermenistan’ı birbirine bağlayan Alican Köprüsü ve Margara Sınır Kapısı, 2023 depremlerinde insani yardım için 30 yıl sonra ilk kez aralanmıştı. Ermenistan tarafı Margara gümrük kapısının modernizasyonunu aylar önce bitirip personeli yerleştirdi. Arka plandaki hesap ise çok net: Üçüncü ülke vatandaşları ve diplomatik pasaport sahipleri için sınırın açılması, 1993'ten beri süren ambargonun fiilen tarihe karışması anlamına gelecek.

Erivan'ın dış politikasında tektonik bir kayma yaşanıyor. Başbakan Nikol Paşinyan, Karabağ operasyonunun ardından Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü toplantılarını boykot ederek Rusya ile arasına kalın bir set çekti. Ermenistan sınırlarını koruyan Rus sınır muhafızlarının Zvartnots Havalimanı'ndan çıkarılması rastlantı değil. Paşinyan yönetimi, Moskova'nın kuşatmasını kırmanın ve Batı ile entegre olmanın tek yolunun Türkiye ile sınırları açmaktan geçtiğini biliyor. Bu hamle, Kafkasya'daki yüzyıllık güç dengesini temelden sarsacak kadar radikal.

Bütün pazarlık tek bir koridorda kilitleniyor. Azerbaycan ve Türkiye'nin Nahçıvan üzerinden doğrudan karayolu bağlantısı talep ettiği Zengezur hattına karşı, Erivan kendi egemenliğinde 'Barış Kavşağı' adını verdiği alternatif bir ulaştırma planı sunuyor. Farkı şu: Paşinyan, yolların ve tren hatlarının Ermenistan gümrük denetiminde kalmasında ısrarcı. Bakü ile Erivan arasında imzalanacak nihai bir barış anlaşması olmadan Ankara'nın son mührü basmayacağı bilinse de, tarafların ilk kez çatışma yerine transit ticaretin lojistiğini konuşuyor olması bile Kafkasya için sessiz bir devrim niteliğinde.